Omdat ze het begin 1982 niet eens zijn met nieuwe contractbepalingen van de FIA, weigeren alle Formule 1-coureurs aanvankelijk te rijden tijdens het Grand Prix-weekend in Zuid-Afrika. Op bevel van stakingsleider Niki Lauda (foto boven) verschansen ze zich zelfs in een hotel in Johannesburg. Een reconstructie.
Na de dramatische ontknoping in de strijd om de wereldtitel, kijken autosportliefhebbers begin 1982 alweer uit naar het nieuwe Formule 1-seizoen, dat volop spanning en spektakel belooft. Zullen de krachtige turbo’s nu dan toch de macht grijpen in de Formule 1? Renault, Ferrari en Brabham (BMW) hebben inmiddels een turbo achterin.
McLaren wacht op de Porsche-turbo, maar voor 1982 hebben zij een andere troef in handen: Niki Lauda! Na drie jaar afwezigheid maakt de Oostenrijkse kampioen een verrassende comeback in de Formule 1. Naar verluidt tegen een exorbitant salaris van wel twee miljoen dollar. ‘Hoe weet ik of je nog snel genoeg bent?’ vraagt teambaas Ron Dennis zuinig. ‘Geef me dan maar één dollar voor het rijden en de rest voor de publiciteitswaarde,’ antwoordt Lauda.
De Oostenrijker weet heel goed wat de Formule 1 begin jaren tachtig nodig heeft: een superster, een leider. Alain Prost, Nelson Piquet en Didier Pironi zijn nog te jong, Jacques Laffite te vrolijk, René Arnoux, Keke Rosberg en Gilles Villeneuve te wild. Maar als eind januari in Zuid-Afrika de eerste vrije training moet beginnen, blijft het stil op Kyalami. Alle coureurs zijn verdwenen…
Opstandelingen
Wat is er gebeurd? Het kwaad is geschied in de winter. De coureurs moeten voor het seizoen begint een overeenkomst tekenen om hun superlicentie te ontvangen. Wie niet tekent, staat er in een begeleidende brief, doet niet mee aan de race in Zuid-Afrika. De overeenkomst, afkomstig van de FIA en de FOCA (Formula One Constructors Association), bevat onder meer een clausule waaruit blijkt dat de coureurs, net als voetballers, bij het tekenen van een contract voor een aantal jaar eigendom worden van de teams.
Geen coureur heeft het document gelezen, laat staan erover nagedacht, behalve Niki Lauda. Lauda begrijpt dat met deze clausule de vrijheid van de coureurs enorm wordt beknot en slaat alarm. Via Pironi, voorzitter van de GPDA (Grand Prix Drivers Association), roept hij iedereen op niet te tekenen. Tot ongenoegen van de voorzitters van de FIA en de FOCA, Jean-Marie Balestre en Bernie Ecclestone.
Voorafgaand aan het raceweekend vindt dan ook koortsachtig overleg plaats, maar geen van de partijen wil wijken. De organisatie wordt zenuwachtig. Als op donderdagochtend de eerste vrije training moet beginnen, blijken alle coureurs vertrokken, met een bus. Onder leiding van Niki Lauda.
Lauda, die al meer dan tien jaar in de Formule 1 zit, weet inmiddels hoe het werkt. Iedere keer als de coureurs iets willen tegen de zin van de FIA of de organisatoren in, dan valt hun protest in duigen door dreigementen van de teams of de organisatie. Vaak zijn het de jongere (of mindere) coureurs die vrezen voor hun toekomst in de Formule 1 en dan toch maar akkoord gaan en in hun wagen stappen.
Zo ging het bijvoorbeeld in 1975 in Barcelona, toen daar de vangrails langs de baan niet goed bevestigd waren. De coureurs weigerden aanvankelijk te rijden tot, na wat lapwerk en talloze dreigementen van de organisatoren, uiteindelijk toch de een na de ander de baan op ging. De afloop is bekend: tijdens de race vloog de auto van Rolf Stommelen over een vangrail, vijf mensen kwamen om. Daarom, weet Lauda, moeten ze als één blok opereren. En vooral uit de klauwen van de bobo’s en de teameigenaren blijven.
Daarom verzamelt hij alle coureurs in een bus en verlaten ze het circuit. Alleen Jochen Mass is er niet bij, omdat hij bij zijn schoonouders slaapt. Maar ook hij zal weigeren te rijden.
March-teambaas John McDonald probeert de uitgang van het circuit nog te blokkeren met een busje, maar Laffite springt onverwijld uit de bus, duwt de chauffeur van het busje opzij en maakt de weg vrij.
De opstandelingen rijden naar het Sunnyside Park hotel in Johannesburg, ruim dertig kilometer bij de baan vandaan. In hun spoor een karavaan aan journalisten en fotografen. In het hotel sluiten de coureurs zich op in de feestzaal, die Lauda al geregeld heeft. Op het circuit onderhandelt Pironi nog tot op het laatste moment, maar als niemand toegeeft, gaat de eerste vrije training niet door. De Formule 1-coureurs staken.
Officieel heet het geen staking (dat zou juridische problemen geven), de coureurs voelen zich ‘niet in staat om te rijden’, omdat ze onder druk worden gezet. Pironi pendelt heen en weer. Het is de tijd zonder internet en smartphone. Even veert het teleurgestelde publiek op Kyalami op, wanneer er een motor wordt gestart en Elio de Angelis in zijn Lotus lijkt te zitten. Het blijkt echter een teamlid, die voor de grap de helm van De Angelis heeft opgezet.
Bernie Ecclestone, die ook teambaas van Brabham is, is woest en dreigt zijn coureurs Piquet en Patrese met ontslag. Frank Williams lacht erom en zegt klaar te staan om het duo over te nemen. Er wordt gedreigd met mega-boetes, maar de coureurs blijven in het hotel. Het superlicentie-document moet van tafel.
Terrorisme
Als ook de tweede vrije training niet doorgaat, worden op het circuit de dertig namen voorgelezen van de coureurs die per direct zijn geroyeerd. De organisatoren hebben al voorgesteld de race uit te stellen om dertig nieuwe coureurs te zoeken! In de feestzaal van het hotel hangt Laffite intussen de clown uit en Bruno Giacomelli imiteert Balestre en Ecclestone, tot groot vermaak van de anderen. Er wordt gevoetbald met een geïmproviseerde bal, Carlos Reutemann is keeper. Om acht uur wordt er eten gebracht: garnalencocktail, gebakken haantjes, ijs en koffie. Villeneuve pingelt wat op de piano, Elio de Angelis geeft zowaar een heel concert, de Italiaan heeft zijn roeping als concertpianist opgegeven voor de Formule 1. Tenslotte geeft Giacomelli nog een lezing over terrorisme, waarbij hij allerlei soorten automatische wapens op een bord tekent.
Als het laat wordt, beginnen sommige coureurs toch wat zenuwachtig te worden. Een enkeling wil even praten met zijn vriendin en hoort dan dat zijn teambaas haar verzekerd heeft dat vriendlief na dit weekend onmiddellijk ontslagen wordt. Arrows-teambaas Jackie Oliver zou zelfs een kleerkast hebben gehuurd om er op los te slaan en de staking te breken. Met de piano wordt de deur gebarricadeerd. Lauda heeft inmiddels ook een slaapzaal geregeld en om middernacht kruipen de dertig coureurs in hun bedjes, op matrassen op de grond. De sfeer is die van een schoolkamp op de middelbare school.
Niki Lauda bezweert de grootste bangbroeken: ze moeten één front blijven vormen, alleen dan zullen Ecclestone en Balestre wel moeten toegeven. Rosberg ligt al te snurken. Iedereen die naar de wc moet wordt ’s nachts nauwlettend in de gaten gehouden. Lauda en Pironi houden de wacht. Max Mosley, één van de opstellers van het gewraakte document, zal later stellen: “Het probleem was Lauda, hij was de enige die alles door had.”
In de ochtend is Theo Fabi er toch vandoor, hij durft het niet langer aan. De rest van het weekend wordt hij met de nek aangekeken.
Op vrijdagochtend is er opnieuw een gesprek op het circuit. Pironi keert terug met de mededeling dat er geracet gaat worden. Balestre en Ecclestone hebben toegegeven. Nou ja, toegegeven… er is een ‘wapenstilstand’ overeengekomen. Voorlopig hoeft er niks getekend te worden. Opgelucht stappen de coureurs weer in de bus om terug te rijden naar het circuit. Ze hebben nog één vrije training voor de kwalificatie.
Aan het begin van de week is er op Kyalami echter uitvoerig getest, de afstellingen zijn al op orde. De teambazen zijn nog altijd boos. Mo Nunn trekt zijn Ensign terug. Ecclestone laat Piquet niet rijden in de training, hij zou te vermoeid zijn door al die gekkigheid. Patrick Tambay, die op Kyalami bij Arrows zijn comeback zou maken, heeft alweer genoeg van de Formule 1 en stopt ermee. Brian Henton staat klaar als reservecoureur.
Schorsingen
Kyalami ligt op grote hoogte, dus de race wordt een prooi voor de turbo’s. De Renaults van Prost en Arnoux leiden de dans. Piquet hangt na vier ronden al in de hekken. Als Prost halverwege de race een klapband krijgt, lijkt de strijd gestreden. Prost haalt echter de pits, laat alle vier de banden wisselen, de schade met ducktape afplakken en zet, met bijna een hele ronde achterstand, de achtervolging in. Met het mes tussen de tanden rijdt hij de ene na de andere snelle ronde. Uiteindelijk is zijn snelste ronde anderhalve seconde sneller dan zijn teamgenoot en twee seconden sneller dan de snelste Ferrari, van Pironi. Arnoux worstelt met zijn banden. Hij moet eigenlijk ook naar de pits, ‘maar de finish is zo dichtbij…’.
Met nog tien ronden te gaan herovert Alain Prost de kop en wint een van de beste races uit zijn carrière (overschaduwd natuurlijk door de stakingsperikelen). Reutemann en Arnoux completeren het podium. Lauda wordt bij zijn comeback vierde, Rosberg vijfde. Opmerkelijk: bij de Fin was de kop van de versnellingspook afgebroken, het ding rolde de hele race ergens tussen de pedalen heen en weer. Formule 1 anno 1982.
Na afloop haalt de FIA zijn gram. Via de omroepinstallatie wordt bekend gemaakt dat de superlicentie van alle aanwezige coureurs is ingetrokken. Teambazen helpen verhalen de wereld in dat hun coureurs soms tegen hun wil en zelfs met geweld zouden zijn vastgehouden in het Sunnyside Park hotel. Er worden stevige boetes uitgedeeld, van vijf en tienduizend dollar (ja, dat was toen veel), alsook voorwaardelijke schorsingen opgelegd. Niki Lauda haalt zijn schouders op: “Moeten we hier nu nog tegenin gaan?”
Ruim een maand later verklaart de Raad van Beroep van de FIA deze straffen ongegrond, de boetes worden gehalveerd en de schorsingen ingetrokken. Omdat de teams, met name Renault, bang worden hun coureurs bij een volgende confrontatie mogelijk alsnog te verliezen, wordt het superlicentiedocument door Balestre in een laatje opgeborgen. Bij de volgende Grand Prix, eind maart in Brazilië, wordt er met geen woord meer over gesproken. De coureurs hebben hun strijd gewonnen.
Vals spel
De coureursstaking in Zuid-Afrika blijkt achteraf een passende opmaat voor het Formule 1-seizoen 1982. Het wordt een van de meest bizarre en tragische seizoenen uit de geschiedenis van de Formule 1. Balestre en Ecclestone krijgen het met elkaar aan de stok over wie nu eigenlijk de baas is in de koningsklasse. Er volgen boycots, vals spel met watertanks, diskwalificaties, een race met maar veertien deelnemers, een knotsgekke race in Monaco, verraad op Imola en diverse verschrikkelijke crashes, waarvan twee met fatale afloop. Publiekslieveling Gilles Villeneuve komt op het circuit van Zolder om het leven, rookie Riccardo Paletti in Canada.
Ook Pironi, die op weg lijkt naar een zekere wereldtitel, crasht zwaar en wordt nooit meer de oude. De wereldtitel gaat in de seizoenfinale, op de parkeerplaats van het Caesars Palace hotel in Las Vegas, naar een coureur die uiteindelijk maar één Grand Prix wist te winnen, in een turboloze Williams: Keke Rosberg. De staking in Zuid-Afrika dreunde jarenlang na.
Bron (o.m.) Heinz Prüller, Grand prix story 82. Peters’ Uitgeversmij, Deventer.
Wie waren de coureurs die met succes in staking gingen? Wie kent ze nog allemaal?
- 1 Nelson Piquet, Brabham-BMW BT50
- 2 Ricardo Patrese, Brabham-BMW BT50
- 3 Michele Alboreto, Tyrrell-Ford 011
- 4 Slim Borgudd, Tyrrell-Ford 011
- 5 Carlos Reutemann, Williams-Ford FW07
- 6 Keke Rosberg, Williams-Ford FW07
- 7 John Watson, McLaren-Ford MP4
- 8 Niki Lauda, McLaren-Ford MP4
- 9 Manfred Winkelhock, ATS-Ford D5
- 10 Eliseo Salazar, ATS-Ford D5
- 11 Elio de Angelis, Lotus-Ford 87
- 12 Nigel Mansell, Lotus-Ford 878
- 14 Robert Guerrero, Ensign N180
- 15 Alain Prost, Renault RE30
- 16 René Arnoux, Renault RE30
- 17 Jochen Mass, March-Ford RM821
- 18 Raoul Boesel, March-Ford RM821
- 20 Chico Serra, Fittipaldi-Ford F8
- 22 Andrea de Cesaris, Alfa-Romeo 179
- 23 Bruno Giacomelli, Alfa-Romeo 179
- 25 Eddie Cheever, Talbot-Matra JS17
- 26 Jacques Laffite, Talbot-Matra JS17
- 27 Gilles Villeneuve, Ferrari 126
- 28 Didier Pironi, Ferrari 126
- 29 Patrick Tambay, Arrows-Ford A4
- 30 Mauro Baldi, Arrows-Ford A4
- 31 Jean-Pierre Jarier, Osella-Ford FA1
- 32 Riccardo Paletti, Osella-Ford FA1
- 33 Derek Daly, Theodore-Ford TY01
- 35 Derek Warwick, Toleman-Hart TG181
- 36 Theo Fabi, Toleman-Hart TG181
